Door Britta Wielaard

“Er is een verband, er ontstaan files door flitsers”, vertelt Roel Geeraedts, verslaggever voor RTL Nieuws ons afgelopen maandag (9 maart). “De vraag is een beetje, hoe vaak gebeurt dat?” Het antwoord wordt in het item niet duidelijk; RTL Nieuws meldt dat onderzoek van het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD) andere cijfers oplevert dan het onderzoek dat in opdracht van RTL is gedaan door de Verkeersinformatiedienst (VID). Volgens het KLPD ontstaan bij 3% van alle flitslocaties files; het onderzoek van de VID komt tot een veel hoger percentage, namelijk 20%. Maar wat is de reden voor dat verschil? Dat maakt de RTL-reportage niet duidelijk.

Oorzaak files niet zeker

RTL Nieuws benaderde het KLPD twee maanden geleden en vroeg om de locaties van alle flitscontroles in 2008. Vervolgens vroeg de redactie de VID om aan de hand van deze data en de file-informatie van datzelfde jaar een analyse te maken. “Maar”, zegt Frans Zuiderhoek van het KLPD, “of de files door een flitscontrole zijn veroorzaakt is niet te zeggen.”

Ook Patrick Potgraven, de woordvoerder van de VID geeft aan dat zij “enkel hebben onderzocht of er in de buurt van flitsers files ontstaan”. Of de aanwezigheid van de flitsers de oorzaak is van het ontstaan van deze files is dus niet onderzocht.

Wanneer de nieuwscheckers RTL Nieuws hiernaar vragen, zeggen ze achter de reportage te staan. “Wij baseren onze informatie op uitspraken en gegevens van het KLPD en de VID”, legt André Tak van RTL Nieuws uit. “Die informatie spreekt elkaar tegen: 20 procent versus 3 procent, dat hebben wij gemeld in het item.”

Rekenmethodes

Waar het verschil tussen de 3% van het KLPD en de 20% van de VID vandaan kwam? Om daar achter te komen hebben de nieuwcheckers het KLPD en de VID naar hun onderzoek gevraagd. Zonder resultaat: de VID wil de onderliggende data niet delen en het KLPD wil het hele onderzoek niet vrijgeven omdat er inmiddels Kamervragen over zijn gesteld.

Onderling zijn de KLPD en de VID ook niet open geweest, want ze zijn niet op de hoogte van elkaars rekenmethode. Ze weten dus niet precies waar de methodes van elkaar afwijken. Maar ze hebben wel vermoedens over de veschillen.

Zo denken KLPD en VID dat ze elk op een andere manier hebben bepaald wat ‘in de buurt van een flitscontrole’ precies is. Zuiderhoek legt uit dat het KLPD aan de hand van de flitslocaties heeft gekeken naar de melding van files in de buurt. “We hebben een cirkel getekend van twee kilometer om de flitslocatie en daarna gekeken naar het aantal koppen van files die binnen deze cirkel stond”.

De VID geeft aan dat het bij hun onderzoek iets anders in elkaar zat. “Soms is de locatie van een filemelding niet erg exact. Daarom kennen we een filemelding toe aan een wegvak.” Deze wegvakken zijn vervolgens naast de flitslocaties gehouden om tot een getal te komen.
Netto en bruto tijden

Bruto en netto cijfers

Een andere mogelijke oorzaak voor de verschillen zijn de gegevens over de flitscontroles die zijn gebruikt. “Het KLPD heeft aangegeven dat de getallen die aan RTL zijn gegeven bruto getallen waren”, aldus de VID. In deze bruto gegevens zitten periodes waarin de controlerende agenten even weg gaan, bijvoorbeeld tijdens de spits, om vervolgens later weer terug komen. Kortom, in de bruto gegevens zitten ook periodes dat er niet geflitst wordt.

In de netto gegevens zijn de periodes dat agenten niet bezig zijn met flitscontroles ook echt gemarkeerd als ‘niet aanwezig’. “Wellicht dat het KLPD-onderzoek is gebaseerd op netto getallen”, vermoedt Potgraven.

Is het 20% of 3%?
Welke van de twee onderzoeken weet de werkelijkheid het best te benaderen? Waarschijnlijk zal hier binnenkort wat meer duidelijk over worden. Naar aanleiding van de reportage van RTL hebben CDA, PvdA en VVD om onafhankelijk onderzoek gevraagd naar het verband tussen flitsers en file. In elk geval heeft het RTL Nieuws zijn kijkers onnodig in het ongewisse gelaten door niet te vertellen wat de oorzaken zouden kunnen zijn van de verschillen tussen de VID- en KLPD-cijfers.

Links

RTL Nieuws brengt flitscontroles 2008 in kaart

Flitsers kunnen files veroorzaken

Door Anco Moritz

Een vliegtuig stort neer. Talloze slachtoffers. Een hoop commotie. En vele vragen. Wat is de oorzaak? Hoe kwam het toestel neer? Vanuit welke richting kwam het aanvliegen? Waar verloor het toestel hoogte? Op welke plek stortte het ter aarde? Een infographic is een goede manier om die vragen in een oogopslag te beantwoorden. De media maakten hier dan ook dankbaar gebruik van in hun berichtgeving over de vliegtuigcrash 25 februari bij Schiphol. Maar kwam het vliegtuig nou uit het noorden? Of uit het zuidwesten?

Een blik op de infographics die in de media verschenen na het neerstorten van de Boeing 737 op een kilometer van de Polderbaan maakt duidelijk dat de makers tot hele diverse grafische voorstellingen komen. Met veel overeenkomsten, maar ook met enkele opmerkelijke verschillen. Deze verschillen wijzen erop dat de keuzes van de makers niet vanzelfsprekend zijn.

Het noorden linksonder

We pakken ter illustratie de Volkskrant van de volgende ochtend (26 februari) erbij (zie onder).

Het vliegtuig vloog parallel aan de A9, die daar noord-zuid loopt. Op de infographic wijst het noorden derhalve naar het zuidwesten – of in elk geval: naar linksonder, daar waar op een landkaart normaal gesproken het zuidwesten ligt. Werkt deze draai niet verwarrend voor de lezer? Even navragen bij  Remy Jon Ming van de infographics-afdeling van de Volkskrant.

Vanwaar de drastische rotatie van windrichtingen?

“Qua beeld willen we een aantal dingen aangeven: de Polderbaan, Schiphol zelf, de rare duik die het vliegtuig nam met die neus omhoog, en dat het toestel het net op een kilometer niet haalde. We kwamen tot de conclusie dat dat het beste kon als we deze inkijkhoek kozen.”

Hadden jullie niet gewoon een kaartje kunnen plaatsen? Dat lijkt me minstens zo helder.

“Dat hebben we ook gedaan en die stond zelfs binnen dertig minuten op de site. We hebben daarna de infographic gemaakt aan de hand van verslagen van ooggetuigen. Zij waren de enigen die toen de benodigde informatie voor ons hadden. Het mooie van een infographic is dat het iets unieks is, van jouw krant. Al die foto’s van het ANP verschijnen in alle andere media, maar je infographic niet.”

Dat valt toch ook wel mee? Nagenoeg alle kranten hadden de volgende ochtend zo’n graphic.

“Ja, ik zag dat De Telegraaf zelfs hetzelfde perspectief had gekozen als wij. Verdorie, denk ik dan. Maar blijkbaar is dat toch een natuurlijke manier om er tegenaan te kijken.”

Het noorden linksboven

Dat laatste blijkt toch niet geval, want het Algemeen Dagblad construeerde een infographic met een andere kijkrichting (zie onder).

Wederom zijn de windrichtingen gedraaid, maar in tegenstelling tot de Volkskrant vond het AD het kennelijk niet nodig om dat met een windroos aan te geven. Het noorden wijst dit keer naar de linker bovenhoek, wat op een landkaart gewoonlijk het noordwesten is. Opvallend is de ligging van het wrak: nagenoeg haaks op de A9. We bellen met Bart-Jan Dekkers van de AD-graphics voor een toelichting.

Het noorden ligt bij jullie linksboven.

“Ja, dat doen we eigenlijk altijd met dit soort technische tekeningen. In dit geval was het ook niet handig geweest om het noorden naar boven te laten wijzen, want dan zou het vliegtuig op de lezer afvliegen. Dan kan je veel minder goed zijn baan aflezen dan wanneer je het toestel van de zijkant ziet, zoals nu.”

De windrichtingen staan alleen niet aangegeven.

“Tja, dat komt omdat dat voor ons vanzelfsprekend is, dat het noorden naar links wijst. Voor een lezer is dat natuurlijk niet zo, dus eigenlijk had het erbij gemoeten; we zijn het helaas vergeten.”

Is de ligging van het vliegtuig bij jullie wel juist?

“We hebben de ligging bepaald aan de hand van de woorden van een AD-journalist ter plekke. We hadden allebei Google Earth voor ons, en daarmee beschreef hij hoe het toestel er ongeveer bij lag. Hij zei dat het een hoek van misschien wel tachtig graden met de Polderbaan maakte. Dus dat hebben we getekend. Nou, toen ik die avond de helikopterbeelden op televisie zag, bleek de situatie toch echt anders. Dat was behoorlijk frustrerend.”

Noordzee of IJsselmeer

Het maken van een infographic over een vliegtuigcrash blijkt een hectische aangelegenheid te zijn. De makers zijn afhankelijk van ooggetuigen en verslaggevers ter plekke die informatie doorgeven. Een fout is dan snel gemaakt, zoals bij het RTL Nieuws. Terwijl andere bronnen (NOS, Geluidsnet,  Platform Vlieghinder)aangaven dat het vliegtuig kwam aanvliegen over Flevoland, liet RTL Nieuws zien dat het toestel vanaf de Noordzee kwam. Suzanne de Waal, plaatsvervangend chef RTL Nieuws geeft uitleg.

Weten jullie zeker dat het vliegtuig zo gevlogen heeft?

“Inmiddels weten we vrij zeker dat het juist niet zo gevlogen heeft. Het filmpje op onze site is fout. We kwamen daar ook al vrij snel achter en we hebben het toen meteen aangepast, maar later, met weer een andere update, is juist de verkeerde graphic weer online gezet. Dat heeft niemand hier opgemerkt.”

Hoe kwamen jullie in de eerste instantie aan het idee dat het deze baan maakte?

“We hebben dat die dag van verschillende bronnen gehoord, en allemaal waren ze niet volledig betrouwbaar – ik zou bijna zeggen dat het uit het roddelcircuit kwam – maar dat was toch het meest gehoorde geluid. De volgende dag bleek helaas dat het toch anders lag.”

In alle hectiek van een vliegtuigongeval moeten de makers van infographics varen op informatie die ze van diverse bronnen aangereikt krijgen. Al met al zijn ze er in deze informatiechaos in geslaagd om deugdelijke infographics te maken. Alleen het vliegtuig dat dwars op de Polderbaan lag in het AD en de aanvliegroute die het RTL Nieuws gaf klopten niet.

De kracht van infographics en animaties is natuurlijk dat ze laten zien hoe iets is gebeurd. Maar dat ze ook een schijn van feitelijkheid kunnen creëren maakt Francisco van Jole duidelijk in zijn column in het televisieprogramma De Leugen Regeert van 6 maart.