Psychopathie

Selfie-plaatsende mannen zijn helemaal niet zo psychopathisch

Monday, November 2nd, 2015

Door: Natascha Ditzel en Rick Jacobs

Mannen die veel selfies plaatsen, vertonen meer psychopathische trekjes”, luidt een blockquote in het AD. Deze uitspraak van neurowetenschapper dr. Roeland Dietvorst in een interview over Facebookverslaving is zo geplaatst dat hij alle aandacht van het artikel opeist. Nieuwscheckers zoekt de nuance. “Je kunt niet zomaar zeggen dat iemand bij bepaald gedrag automatisch een psychopaat is.”

Andere media berichtten eerder over de uitspraak die het AD op 12 september zo prominent in beeld bracht. Zo publiceerde Quest begin 2015 een artikel met de kop: “Mannen die veel selfies maken hebben psychopathische trekjes.” Ook AD.nl meldde al in januari: “Man die veel selfies post, wordt sneller psychopaat.” Dit zou blijken uit een onderzoek van Ohio State University waarvoor 800 mannen een online enquête invulden. Hierbij werd onderzocht welk verband er bestaat tussen het plaatsen en bewerken van selfies en persoonlijkheidsstoornissen zoals narcisme en psychopathie.

Grijs gebied

“Je kunt niet zomaar zeggen dat iemand bij bepaald gedrag automatisch een psychopaat is”, zegt dr. Marije Keulen-de Vos, wetenschappelijk onderzoekster binnen de forensische psychiatrie in Venray.  Zij deed onderzoek naar de effectiviteit van behandeling van tbs-patiënten, onder wie patiënten met een hoge mate van psychopathie.  Er moet volgens Keulen-de Vos meer onderzoek gedaan worden dan iemand een bepaald lijstje in te laten vullen waaruit geconcludeerd kan worden dat iemand psychopathische kenmerken vertoont.

Ze legt uit dat eerst een dossieronderzoek wordt gedaan, gevolgd door een interview waarbij op verschillende factoren een score wordt toegewezen. “Bij een score van zesentwintig kun je ervan uitgaan dat iemand psychopathische trekken vertoont. Maar dat wil niet zeggen dat iemand met een score van vierentwintig geen psychopathische kenmerken kan vertonen. Het is niet zwart wit, je bent psychopaat of je bent het niet, het is een grijs gebied.”

Ook op het onderzoek van Ohio State heeft Keulen- de Vos kritiek. “Als je het onderzoek goed leest, staat er eigenlijk dat psychopathie geen voorspellende waarde is ten opzichte van het plaatsen van selfies en het aanpassen van je foto’s. In de studie was narcisme een voorspeller, maar ook dat vind ik nog wat ver gaan. Want wat iemand op internet laat zien, is dat ook per definitie zijn werkelijke zelf?”

Ook Herm Kisjes, deskundige op het gebied van mediaverslaving in Eindhoven, ervaart het onderzoek als nogal overtrokken, omdat er op dit moment nog te weinig onderzoek is gedaan naar de effecten van het posten van foto’s op sociale media. “Veel mensen zijn actief op sociale media, maar hoeven geen psychopathische trekjes te vertonen. Andersom geldt dat er psychopaten zijn die weinig tot geen gebruik maken van sociale media”, aldus Kisjes.

Maatschappelijke druk

Ook volgens Gijs Bakkum, directeur van Expertisecentrum Forensische Psychiatrie, is het impulsief posten van foto’s op Facebook geen typisch psychopathisch kenmerk. “Niet ieder persoon die veel foto’s post is iemand met méér psychopathische trekjes.” Kisjes geeft aan dat we door psychologisch onderzoek weten dat mensen het prettig vinden om gezien te worden en met anderen in contact te treden. “En ja, als je nergens bij hoort, dan voel je je ongelukkiger. Mensen zijn vaak onzeker met als gevolg dat ze naar bevestiging zoeken. Het kan hen een digitale boost geven als zij veel likes ontvangen. Dit staat totaal los van psychopathisch gedrag”, aldus Kisjes

Daarnaast is er volgens hem een maatschappelijke druk om selfies te posten. “Honderd jaar geleden vonden mensen het eng om op een foto te staan en dertig jaar geleden moest je toestemming vragen om een foto openbaar te maken. Nu is het een maatschappelijke trend om foto’s te sharen om daarbij gezien te worden en bevestiging te zoeken.” Er zijn volgens Kisjes dus meerdere factoren die spelen bij het posten van selfies en er is een groot verschil tussen mannen en vrouwen in het gebruik van sociale media.

Tenslotte oppert Keulen-de Vos een gedachte-experiment: “Stel nou dat het waar is dat mannen die veel selfies plaatsen psychopathische trekjes vertonen, is dat dan erg?” Bij een psychopaat denken mensen vaak aan Hannibal Lector, terwijl dit beeld verkeerd is volgens haar. “De meeste psychopaten zijn totaal niet Hannibal Lector-achtig, bovendien zijn er psychopaten die prima functioneren en waar niemand direct last van heeft. Zo zijn er beroepen waar dit soort kenmerken een pré zijn. Denk bijvoorbeeld aan het bedrijfsleven, als je bepaalde deals moet sluiten is het fijn als je een gladde prater bent en niet zoveel last hebt van je geweten.”

Genuanceerde blik

Karolien Koolhof, schrijfster van het artikel (online versie), heeft er al meer vragen over gehad: “De bewuste quote is gedaan door de geïnterviewde die zich had gebaseerd op het onderzoek van Ohio State University, door Jesse Fox. Ik heb dat onderzoek doorgenomen en aan de hand daarvan was mijn conclusie dat de quote klopt. De eindredactie heeft vervolgens de quote uitgelicht, omdat hij nogal opvallend is.”

Dr. Roeland Dietvorst, die de bewuste quote heeft uitgesproken, was verrast door het stuk in de krant. “Het artikel is wat overtrokken. Toen ik de titel las dacht ik: ‘Oh mijn god, dit wordt een interessante week.’ Ik werd vervolgens door allerlei media gebeld. Het is een gepopulariseerd artikel geworden waarbij ik maar een klein deel ervan heb kunnen checken, niet eens de titel. Het artikel heeft veel aandacht gekregen, maar het mist dan ook wat nuances. Maar naar mijn mening mist óók het originele wetenschappelijke artikel de nodige nuances. Ik vind het daarom begrijpelijk dat journalisten de quote overnemen”, aldus Dietvorst.

Beeld: Natascha Ditzel, op basis van foto’s Michele M.F. (Flickr, CC BY-SA 2.0) en Mattcc716 (Anthony Hopkins bij Madame Tussaud, Flickr, CC BY-SA 2.0).

‘Man die veel selfies post, wordt sneller psychopaat’

Psychopaten kunnen slecht ruiken: onderzoek met een luchtje

Friday, October 12th, 2012

door: Cathinca van Sprundel en Samantha Stroombergen

Psychopaten herkennen wordt een stuk makkelijker: zij hebben een afwijking in hun hersenen waardoor ze het verschil tussen bijvoorbeeld koffie, sinaasappels en leer amper kunnen ruiken. Dit ontdekten Australische onderzoekers die 79 jonge niet-criminele psychopaten een reuktest lieten doen. Althans, dat is wat onder andere de Volkskrant, Trouw en het AD berichtten op basis van een nieuwsbericht van het ANP. Nieuwscheckers ontdekte dat die 79 ‘psychopaten’ gewone studenten waren, die misschien een verstopte neus hadden.

Het onderzoek, door Mehmet K. Mahmut en Richard J. Stevenson van de Australische Macquarie University, is gepubliceerd in het vakblad Chemosensory Perception. Heeft het ANP het nieuws opgeklopt? De schrijver van het bericht, ANP-redacteur Kees Bos, heeft het onderzoek zelf niet gelezen: “We hebben het vertaald van een ander persbureau. We controleren eigenlijk nooit, daar hebben we geen tijd voor.” Daarom besloot Nieuwscheckers om die controle te doen.

Steekproef

Het ANP heeft de 79 ‘psychopaten’ waarschijnlijk overgenomen van persbureau AFP; in artikelen die rechtstreeks zijn gebaseerd op een persbericht van het vakblad (bijvoorbeeld dit) ontbreekt de verwarring. Kennelijk heeft de AFP-redacteur niet begrepen wat een ‘community sample’ is: een steekproef uit de algemene populatie, in tegenstelling tot een ‘klinische steekproef’, dat wil zeggen uit mensen die onder behandeling zijn of vastzitten. En zo werden gewone studenten die vragenlijsten invulden voor extra studiepunten ‘psychopaths [who] lived in the community’.

Maar er is nog meer mis met het nieuws. Zo wijzen de onderzoekers erop dat ze niet goed hebben gekeken of de kandidaten neusinfecties hadden en zijn er onderzoeken die juist tegenovergestelde resultaten hebben. Ook de vragenlijsten zijn misschien niet de beste.

Zelftest en snuifstokjes
De studenten moesten de ‘Self-Report Psychopathy scale IV’ invullen om erachter te komen hoeveel psychopathische trekjes ze vertonen. Deze zelftest bestaat uit vragen als ‘Ik probeer mensen bewust te vleien om ze aan mijn kant te krijgen’ en ‘Mensen zeggen soms dat ik van steen ben’. Op het eerste gezicht lijkt het makkelijk om zulke resultaten te beïnvloeden. Iemand die een beetje manipulatief is, kan de sociaal gewenste antwoorden invullen. Het kan ook dat een student zijn docenten wil plezieren of ergeren door extreme antwoorden in te vullen. In het rapport verklaren de onderzoekers zelf dat ze in eerste instantie 82 proefpersonen hadden. Een viel af omdat hij een strafblad had, twee anderen telden niet mee omdat ze zulke afwijkende resultaten hadden. Daarmee zou alle ruis verdwenen zijn.

Maar in hoeverre is de test betrouwbaar? “De test waarvoor de onderzoekers kozen is relatief nieuw”, legt drs. Inti Brazil uit, cognitief psycholoog van het Donders Instituut in Nijmegen. Hij is als onderzoeker verbonden aan de Radboud Universiteit Nijmegen en de Pompe-stichting, een TBS-kliniek. Hij onderzocht onder andere de rol van foutenverwerking in het brein van psychopaten. “Er zijn verschillende soorten instrumenten om ‘psychopathische trekjes’ te meten. Deze test is niet een van de mainstream instrumenten. Het is een keuze om deze te gebruiken, in plaats van testen die al meer dan 25 jaar bestaan. Er is geen Nederlandse versie van en het is niet zeker of deze test over tien jaar nog hetzelfde doet of op dezelfde wijze meet.”

Nadat de proefpersonen de test hadden ingevuld, moesten ze aan een aantal stokjes ruiken en telkens kiezen uit vier geuren. De onderzoekers concludeerden dat er een duidelijk verband te zien was: de personen die meer psychopathische trekjes hadden, hadden de geuren vaker fout geïdentificeerd.

Wie is psychopaat?
Hoeveel van die 79 studenten zijn nou eigenlijk gelabeld als psychopaat? In het onderzoek staat dat nergens aangegeven. “Die grens is er ook niet”, zegt Brazil. “In dit onderzoek is de schaal, de ‘range’, nu tussen de 80 en de 210, maar als je dit onderzoek uitvoert op een andere universiteit met een andere groep studenten kan die ‘range’ heel anders zijn. Het zou kunnen dat de persoon die in dit onderzoek de meeste psychopathische trekjes heeft, daar in de middenmoot zou vallen.” (Zie ook deze nieuwscheck over psychopathietests.)

De onderzoekers kozen ervoor om 79 ‘gezonde’ mensen te nemen en ze te beoordelen op psychopathische trekjes. Ze schrijven dat ze dit doen omdat het moeilijk is om aan een grote groep psychopaten te komen, maar ook omdat velen daarvan een crimineel verleden hebben. En die hebben weer meer kans dat ze verwondingen in het gezicht hebben en drugs gebruiken, wat hun reukvermogen zou kunnen aantasten. “Ze maakten het zich makkelijker door proefpersonen uit de ‘gezonde populatie’ te nemen”, vervolgt Brazil. “Het zijn alleen geen echte psychopaten. De ‘trekjes’ waarop getest wordt, vind je zowel bij zieke als gezonde mensen die geen criminele dingen doen. Iedereen heeft ze. Een echte psychopaat is heel anders en dat maakt het onderscheid moeilijk. Psychopathische trekjes zijn normale trekjes die pas psychopathisch worden als ze heel hoog zijn. Het komt bij iedereen voor.”

Bijdrage aan de wetenschap
Zowel in het artikel op onder andere de website van de Volkskrant als in het onderzoek zelf staat dat de ‘ontdekking’ kan helpen om beter vast te stellen ‘wie een psychopaat is’. Brazil: “Die conclusie is enorm kort door de bocht. Het klopt wel dat het orbito-frontale complex in het brein van psychopaten niet goed werkt. Dat werkt ook zo bij geuren. Daarbij is het een ideaal scenario. Het liefst wil je dat er een test komt waarbij je kan concluderen dat iemand een psychopaat is als hij vier van de tien geuren fout heeft, maar dat kan niet. Je kan niet persoonlijk beoordelen hoe iemand geuren ervaart. Het is een subjectieve beleving. Misschien hebben ze over tien jaar een coole geurtest die het wel doet, maar dat lijkt me erg onwaarschijnlijk.”

Prullenbak
Inti Brazil wil het onderzoek toch niet helemaal naar de prullenbak verwijzen. “Er waren eerst twee onderzoeken. Eentje die het verband tussen psychopaten en een verminderd reukvermogen aantoonde en een ander die het weerlegde. Nu staat het dus 2-1 voor het verband”, zegt hij. Toch zijn er voldoende redenen om te concluderen dat het onderzoek flink wat haken en ogen heeft. De studenten konden verkouden zijn, of sociaal gewenste antwoorden invullen. “Dat psychopaten een opmerkelijk slecht reukvermogen hebben, is te kort door de bocht”, concludeert Brazil. “Er zit dus wel een kleine kern van waarheid in, maar toch. Aandacht voor onderzoek in de media is altijd goed, maar het wordt hier dus wat spannender weergegeven dan het eigenlijk is.”

Uitgangspunten
RSS
TIP ONS!
  • arbeid (6)
  • archeologie (3)
  • beurshandel (1)
  • biologie (5)
  • cultuur (6)
  • dagelijks leven (25)
  • economie (15)
  • financiën (2)
  • gezondheid (15)
  • journalistiek (3)
  • mediahype (6)
  • medisch (63)
  • milieu (3)
  • misdaad (28)
  • Multicultureel (7)
  • natuur (8)
  • oorlog (2)
  • pedagogiek (9)
  • politiek (9)
  • psychologie (30)
  • Psychopathie (2)
  • religie (5)
  • seksualiteit (5)
  • Slaap (1)
  • Social media (3)
  • Sport (2)
  • Tandheelkunde (4)
  • Technologie (5)
  • uiterlijk en gezondheid (4)
  • Uncategorized (9)
  • verkeer (6)
  • voeding (8)
  • wetenschap (58)
  • Zorg (4)
  • De Nieuwe Reporter
  • Hans van Maanen
  • Journalistiek & Nieuwe Media
  • FHJ Factcheck
  • Regret the Error
  • Snopes