Door Brechtje Zwanenburg

‘Onderzoek: De oorzaken van wiegendood zijn al jaren bekend’. Zo kondigt het Nederlands Dagblad op z’n voorpagina een opiniestuk aan waarin staat dat vaccinatie een belangrijke oorzaak is van wiegendood. Maar wetenschappers hebben zo’n oorzakelijk verband nooit aangetoond. Toch laait de onrust over vaccineren steeds weer op, met de opiniepagina als podium. Zijn er grenzen aan de vrijheid van meningsuiting?

Op 16 oktober schrijft het Nederlands Dagblad (ND) een stuk over nieuw onderzoek naar risicofactoren voor wiegendood. Vijf dagen later plaatst de krant een ingezonden stuk van Wim Gelderblom. Volgens hem is de belangrijkste oorzaak van wiegendood allang bekend. ‘Al in 1933 waren de eerste meldingen van het overlijden van baby’s nadat ze waren gevaccineerd tegen kinkhoest’, schrijft Gelderblom. Hij verwijst naar onderzoek uit de jaren 80 waarin DTK- (difterie-tetanus-kinkhoest) vaccinatie als mogelijke oorzaak voor wiegendood werd aangewezen.

In Japan verdween wiegendood volgens Gelderblom geheel nadat vaccinatie tot na het tweede levensjaar werd uitgesteld. Ten slotte noemt hij onderzoek met een ademhalingsmonitor waarin het verband tussen wiegendood en vaccinatie ‘onomstotelijk’ wordt bewezen. Helaas allemaal zonder bronvermelding. “Ik heb het stuk geschreven omdat de wetenschap hier al jaren heel tendentieus over bericht. Bepaalde informatie wordt gewoon genegeerd”, vertelt Gelderblom.

Maar binnen de medische wetenschap bestaat geen twijfel. “Er is geen enkel wetenschappelijk onderzoek dat een oorzakelijk verband aantoont tussen vaccinatie en wiegendood”, zegt kinderarts Adèle Engelberts, specialist op het gebied van wiegendood en bestuurslid van de Landelijke Werkgroep Wiegendood. “En de medische wetenschap negeert dit onderwerp ook niet”. Een publicatie in het wetenschappelijk tijdschrift Vaccine uit 2007 hield verschillende onderzoeken naar de relatie tussen vaccinatie en wiegendood tegen het licht. Er bleek geen enkel verhoogd risico. “Kinderen die waren gevaccineerd, bleken juist minder risico op wiegendood te hebben.”

Statistisch toeval
Dat mensen soms wel menen dat er een verband is tussen vaccinatie en wiegendood komt doordat vaccinaties worden gegeven aan jonge kinderen. “Juist in de leeftijd dat wiegendood het vaakst voorkomt”, legt Rümke van Vaxinostics, het universitair vaccincentrum van Rotterdam en Nijmegen uit. “Er zijn dus kinderen die overlijden vlak nadat ze een vaccinatie hebben gekregen. Dat is gewoon statistisch toeval.” Ook Rümke heeft nog nooit wetenschappelijk bewijs gezien dat vaccinatie wiegendood veroorzaakt. “Er zijn wel mensen uit het lekenpubliek die dit beweren”.

Inderdaad heeft Gelderblom, schrijver van het stuk, geen medische opleiding gehad. Zijn expertise op het gebied van wiegendood heeft hij naar eigen zeggen verkregen door zijn ervaringen in zijn alternatieve geneeskundige praktijk in het Centrum voor Complementaire Geneeskunde. “Ik kom hier heel veel problemen tegen die het gevolg zijn van vaccinatie. En ik houd de literatuur goed bij”.

Keerzijde
Het gaat Gelderblom niet om specifieke vaccins die gevaarlijk zijn. “Alle vaccinaties die kleine kinderen krijgen, al van twee maanden, zijn gevaarlijk. Hun immuunsysteem is daar nog helemaal niet tegen opgewassen”. Dat vaccinaties infectieziekten grotendeels hebben terug gedrongen, bestrijdt Gelderblom: “De daling van de meeste infectieziekten is al ingezet voordat men begon met vaccineren. Dat is gewoon het effect van betere hygiëne. De invloed van vaccinaties op infectieziekten is heel beperkt, ze zijn nauwelijks effectief, enkele uitzonderingen daargelaten”.

Kan het kwaad dat redacties dit soort stukken op de opiniepagina plaatsen? “De vrijheid van meningsuiting heeft zijn keerzijde” vindt Rümke. “Er moet iets tegenover staan. Dergelijke berichten zijn slecht voor de acceptatie van vaccinatie omdat ze twijfel blijven zaaien”. En het blijft niet zonder consequenties. In Engeland werd eind jaren 90 onterecht een verband gelegd tussen autisme en het BMR-vaccin (bof-mazelen-rodehond). Dit kwam uitgebreid in de media. De vaccinatiegraad daalde daardoor tot 85% en het aantal gevallen van mazelen is toen enorm toegenomen. “Wie is dan verantwoordelijk?”, vraagt Rümke zich af.

Japan
Waarom krijgen deze meningen ruimte op de opiniepagina? “Normaal gesproken zijn we heel terughoudend met gezondheidsdiscussies op de opiniepagina”, zegt Frans Tijssen van de opinieredactie van het ND. “We laten dit liever aan andere katernen over, omdat het voor de lezers heel moeilijk is in te schatten wat waar is en wat niet”. Toch twijfelde de redactie niet om dit stuk te plaatsen. “Er wordt wetenschappelijk bewijs in het stuk genoemd. Vooral de zaak van Japan vond ik interessant, omdat dat gaat over een land dat het vaccinatiebeleid kennelijk anders aanpakt”, aldus Tijssen. “Als dat verhaal flauwekul is dan ben je snel klaar. Maar ik beschouw de heer Gelderblom als iemand die niet zomaar onzin verkoopt”.

Kinderarts Engelberts was een aantal jaar gelden bij een grote wiegendoodconferentie in Japan. “Ik heb daar niets gehoord over dat in Japan wiegendood niet meer zou zijn voorgekomen nadat vaccinaties zijn uitgesteld”, vertelt ze. “In oosterse landen komt wiegendood sowieso heel weinig voor”. Directe referenties voor dit bewijs uit Japan kan Gelderblom ‘wegens tijdgebrek’ helaas niet geven. Wel stuurt hij een kopie van de literatuurlijst van een boek van Viera Scheibner. Wie even zoekt met Google ziet dat de antivaccinatiebeweging Scheibner veelvuldig citeert. Haar onderzoek mist elke wetenschappelijke basis en is misleidend schrijft Rümke in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. In 1997 heeft ze de Bent Spoon Award gekregen voor het meest dwaze voorbeeld van pseudo-wetenschappelijk onderzoek.

Bedrijfsongeval
Dat de opiniepagina van het ND een podium voor de antivaccinatie beweging is, bestrijdt Tijssen: “Wij zijn als krant geen medium dat tegen vaccinatie pleit. Maar ik vind ook niet dat je uit angst ieder geluid uit de alternatieve geneeswereld zou moeten weren. Bepaalde discussies spelen nu eenmaal in de maatschappij”. Engelberts vindt dat de krant op z’n minst een expert had moeten raadplegen om een tegengeluid te laten horen en overweegt nu zelf contact met het ND hierover op te nemen.

Tijdens het schrijven van dit stuk heeft de voorzitter van de Landelijke Werkgroep Wiegendood, Henk Wierenga, een uitgebreide reactie gegeven in het ND. Maar waarom stond het opiniestuk van Gelderblom eigenlijk op de voorpagina aangekondigd met ‘De oorzaken van wiegendood zijn al jarenlang bekend’? “Dat heb ik niet gezien”, reageert Tijssen verbaasd. “Dat is een onvoorzichtige conclusie. Als ik dat had gezien dan had ik er wel wat van gezegd. Een bedrijfsongeval”. Tijssen laat per mail weten dat deze zaak voor het ND reden is om nog zorgvuldiger te worden in het selectiebeleid van de opiniepagina.

Tags: autisme, BMR, kinkhoest, Nederlands Dagblad, opiniepagina, vaccinatie, wiegendood

gepubliceerd 19 11 2009 om 11:36 in de categorie medisch. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. You can skip to the end and leave a response. Pinging is currently not allowed.