Posts Tagged ‘abortus’

Tegenstrijdige abortuscijfers

Monday, May 3rd, 2010
Door: Anne Ruth Schussler
Echo
Echo

Is het aantal abortussen in Nederland toegenomen? Begin februari verschenen hierover tegenstrijdige berichten in kranten en op websites. De koppen varieerden van Meer ‘vroege’ abortussen tot Verdubbeling abortussen na echo bij 20 weken. Nieuws-checkers ontdekte een misverstand dat begint in een persbericht van de officiële abortustellers.

Het probleem zit in de berichtgeving over het aantal ‘vroege’ abortussen, dat wil zeggen in de eerste zes weken van de zwangerschap. Onder andere het ANP, Trouw en De Pers berichtten dat het in 2008 (het laatste jaar waarvan de cijfers bekend zijn) in bijna driekwart (73%) van de gevallen om zo’n vroege ingreep ging. Dit aantal vroege abortussen zou met achttien procent toegenomen zijn ten opzichte van 2007. Het totale aantal zwangerschapsafbrekingen was niet gestegen. Als bron vermeldden alle berichten de Rutgers Nisso Groep.

Toen Nieuwscheckers echter zelf het Rutgers-Nisso-rapport inkeek, bleek dat slechts een kleine meerderheid van de vrouwen, allochtoon en autochtoon, hun zwangerschap binnen zes weken had laten afbreken. Het rapport gaf een percentage van 68 procent. De cijfers zijn echter uitgesplitst naar land van herkomst. Hier vinden we het getal van 73 procent, maar die uitschieter geldt alleen voor autochtone vrouwen, dus niet voor de gehele bevolking zoals de nieuwsberichten suggereren. De percentages uit de berichten over de vroege abortussen komen dus niet overeen met het rapport van de Rutgers Nisso Groep zelf.

Verwarrend persbericht

Als in het abortusrapport van de Rutgers Nisso Groep duidelijk te lezen is dat de percentages anders liggen, hoe is in de berichtgeving dan een ander beeld ontstaan? Het ANP-bericht, dat door meerdere web- en krantenredacties werd overgenomen, is volgens zeggen van ANP-chef Binnenland Rennie Rijpma inderdaad gebaseerd op het Rutgers-Nissorapport en op contact met die instelling. Bij het nabellen zouden niet alle cijfers doorgenomen zijn, “maar wel de hoofdlijnen van het bericht.” In dit contact moet er dus een misverstand zijn ontstaan waardoor de nieuwsberichten iets anders vertelden dan het rapport zelf.

Ciel Wijsen, een van auteurs van het rapport, bevestigt:  “Het percentage van 73 procent dat in het persbericht is opgenomen is enigszins verwarrend, omdat dat slaat op alleen het autochtone deel van de bevolking.” Daarnaast spraken de berichten van een toename van achttien procent ten opzichte van 2007. Wijsen antwoordt hierop: “De achttien procent komt uit het persbericht, en berust inderdaad op een misverstand.”

Domino-effect

Het misverstand is dus al begonnen in het persbericht van de Rutgers Nisso Groep zelf. Opvallend is dat de berichten in kranten en op websites voortbouwden op het nieuwsbericht van het ANP zonder dit te checken: “Wij gaan er vanuit dat het ANP eventueel gegevens nakijkt, en wij vertrouwen op hun nieuwsvoorziening,” licht Huib de Jong  van de webredactie van Trouw toe. Daarnaast benadrukt hoofdredacteur Rik Nizet van DePers.nl: “We hebben slechts beperkte middelen om alle berichten die langs komen te controleren, dan kan het voorkomen dat een bericht overgenomen wordt dat niet helemaal klopt. Maar in de regel zijn de berichten van het ANP heel betrouwbaar. Het is een gerenommeerd persbureau dat zelf ook onderzoek doet.”

Nuanceren

De koppen over de ‘stijging van vroege abortussen’ moeten dus genuanceerd worden. Maar wat zijn wel de juiste gegevens? Uit het Rutgers-Nissorapport blijkt dat in 2008 gemiddeld 68 procent van de vrouwen hun zwangerschap lieten afbreken in de eerste zes weken. In 2007 lag dit aantal rond de 60 procent. De toename van achttien procent zou dus gemakkelijk gehalveerd kunnen worden. In het rapport zelf staat echter dat deze stijging te wijten is aan onvolledige registratie. In 2007 zou van veel vrouwen onduidelijk zijn geweest hoe lang zij zwanger waren, en daarom kan er ook niet gesteld worden dat het gaat om een daadwerkelijke stijging van 60 naar 68 procent.

Daar komt bij dat de gegevens van de Rutgers Nisso Groep niet volledig zijn. Ze zijn gebaseerd op de Landelijke Abortus Registratie (LAR), waaraan niet alle klinieken en ziekenhuizen deelnemen. Ongeveer 85 procent van de uitgevoerde abortussen worden in de LAR-bestand opgenomen. De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) daarentegen verwerkt wel de gegevens van alle abortussen die jaarlijks in Nederland worden uitgevoerd, en stuurde op 11 februari, dezelfde dag als de Rutgers Nisso Groep, een persbericht uit over de cijfers van 2008. In dit rapport is terug te vinden dat in 2008 ongeveer 45,7 procent van de zwangerschapsafbrekingen platsvond in de eerste zes weken. En dat is vergelijkbaar met 2007, toen betrof het namelijk 45,3 procent van de vrouwen die in de eerste zes weken hun zwangerschap afbrak.

tabel 1

Kortom, kunnen we de berichtgevers wat kwalijk nemen? Misschien niet, omdat het misverstand al in het persbericht van de Rutgers Nisso Groep zelf is ontstaan. Ciel Wijsen:  “Het percentage van 73 procent had achteraf bezien beter niet genoemd kunnen worden in het persbericht, het is niet fout, maar roept wel misverstanden op.” Anderzijds was het rapport gemakkelijk op te vragen en voor iedereen in te zien. Iedereen die de moeite had genomen een rekensommetje te maken, had al kunnen constateren dat in 2008 de stijging van vroege abortussen gering was, zeker als wordt gekeken naar de cijfers van alle abortussen, bijgehouden door de IGZ.

Nieuws over abortus bij elkaar geknipt en geplakt

Saturday, October 10th, 2009

Door Nicolien Pul

abortus_krantenAbortus breng toekomstige baby’s in gevaar‘, kopt het AD op 16 september op zijn website. Naast de missende ‘t’ in de kop valt dit bericht op om zijn inhoud. Het stuk is gebaseerd op een Canadees onderzoek naar de gevolgen van abortussen op latere zwangerschappen. In het bericht staat dat de onderzoekers voorzichtig willen zijn met het interpreteren van de resultaten. Die voorzichtigheid staat in contrast tot de stelligheid van de kop van het bericht. Een stelligheid die ook de geciteerde antiabortusorganisatie niet slecht uitkomt.

Niet alleen het AD publiceert over het onderzoek. Het nieuws haalt ook het Nederlands Dagblad en het Reformatorisch Dagblad, beide kranten met een christelijke inslag. Naar aanleiding van de berichten stelt PvdA-kamerlid Chantal Gill’ard op 21 september vragen aan de staatssecretaris van Volksgezondheid. Gill’ard vermoedt dat deze ‘ongenuanceerde berichtgeving’ onnodige angst veroorzaakt voor een abortusbehandeling. Heeft Gill’ard gelijk en is de berichtgeving ongenuanceerd?

Op zoek naar de bron
De berichten uit de drie kranten komen inhoudelijk erg overeen. De citaten zijn vrijwel identiek. Het bericht lijkt gebaseerd te zijn op een bron. Het Nederlands Dagblad noemt ‘persbureau EDP’. ‘EDP’ duikt ook op in het AD. Is EDP een persbureau en de bron van deze berichten? Na enig zoeken blijkt EDP de Belgische freelance journaliste Elke De Pourcq te zijn. Op de website van het Belgische ‘Het Laatste Nieuws’ staat een stuk van haar hand, ditmaal inclusief ‘t’ in de kop: ‘Abortus brengt toekomstige baby’s in gevaar‘. De Pourcq laat per email weten dat haar voornaamste bron een artikel is van The Daily Mail. Ook het citaat van de Britse antiabortusorganisatie komt uit dat verhaal. Zelf heeft De Pourcq niemand gesproken: “Iedereen die ik citeer, staat in het oorspronkelijke bericht”. Daarnaast heeft de Vlaamse journaliste informatie overgenomen uit een stuk op de website van The Guardian .

Knippen en plakken
Hebben de kranten het bericht overgenomen van De Pourcq of hebben ze zelf ook nog enige nieuwsgaring gedaan? Wim van Hengel, wetenschapsredacteur bij het Reformatorisch Dagblad, draait er niet omheen: “Een kort bericht als dit stel ik samen uit de primaire bron, dus de samenvatting van het onderzoek waar ik naar verwijs, en wat er verder over in de media verschenen is”. Hij erkent zijn slordigheid in het niet noemen van alle bronnen en geeft aan dit normaal wel te doen.

Ook het Nederlands Dagblad knutselde het stuk in elkaar door te knippen en te plakken. Deze krant vermeldt wel bronnen bij zijn citaten. Zo zou de antiabortusorganisatie het een en ander verklaard hebben tegenover persbureau EDP. Zoals eerder bleek is Elke De Pourcq geen persbureau en heeft zij niemand gesproken. Op de vraag hoe de journalist van het Nederlands Dagblad, Albert Heller, aan deze foute bron komt, antwoordt hij: “Dat heb ik ergens van overgenomen, stom dat ik dat niet gecheckt heb”. Voor de bron van de citaten van de onderzoeker verwijst hij in eerste instantie naar een podcast. Maar hoe kan het dan dat zijn citaten deels letterlijk overeenkomen met die in het bericht van De Pourcq, dat een dag eerder verscheen? Volgens Heller is hij het nieuws via, via op het spoor gekomen: “Misschien heb ik toch andere berichten gebruikt bij het schrijven van mijn stuk”.

Het AD was niet bereikbaar voor commentaar.

Geen abonnement
Roe v Wade, Flickr, I had an abortionTerug naar het onderzoek. Hebben de journalisten dat eigenlijk wel zelf ingezien? Beide kranten geven aan dat ze alleen de samenvatting hebben gelezen om de percentages te controleren. “Het tijdschrift waarin dit artikel is gepubliceerd, is heel specialistisch. Wij hebben daarop geen abonnement”, aldus het Reformatorisch Dagblad. Het had de wetenschapsredacteur niet veel moeite gekost om uit te vinden dat dit tijdschrift zonder abonnement toegankelijk is. Het onderzoek is gewoon gratis te downloaden.

De percentages die in het onderzoek worden genoemd, komen overeen met die in de verschillende krantenberichten. Maar de wetenschappelijke conclusies rechtvaardigen niet de strekking van de verschillende berichten. De uitspraak dat abortus ‘toekomstige baby’s in gevaar brengt’ volgt niet zo stellig uit het wetenschappelijke artikel. Ironische genoeg is de bezorgdheid die de onderzoekers uitspreken in de genoemde podcast, werkelijkheid geworden: In de berichtgeving gebruikt een antiabortusorganisatie het onderzoek om haar gelijk te halen, zonder recht te doen aan de wetenschappelijke nuances.

Christelijke belangen
Waarom hebben het Nederlands Dagblad en het Reformatorisch Dagblad het bericht in deze vorm geplaatst? Heeft de christelijke achtergrond van de kranten daarmee iets te maken? Het lijkt er wel op. “Het is een wetenschappelijke bevinding die behoorlijk relevant is. Wij willen dit onze lezers graag melden”, laat het Reformatorisch Dagblad weten. Heller van het ND is nog explicieter: “Abortus heeft vaak onze aandacht. Mogelijke negatieve berichtgeving over abortus is van belang voor onze lezers.”

Uitgangspunten
RSS
TIP ONS!
  • arbeid (6)
  • archeologie (3)
  • beurshandel (1)
  • biologie (5)
  • cultuur (6)
  • dagelijks leven (25)
  • economie (15)
  • financiën (2)
  • gezondheid (15)
  • journalistiek (3)
  • mediahype (6)
  • medisch (63)
  • milieu (3)
  • misdaad (28)
  • Multicultureel (7)
  • natuur (8)
  • oorlog (2)
  • pedagogiek (9)
  • politiek (9)
  • psychologie (30)
  • Psychopathie (2)
  • religie (5)
  • seksualiteit (5)
  • Slaap (1)
  • Social media (3)
  • Sport (2)
  • Tandheelkunde (4)
  • Technologie (5)
  • uiterlijk en gezondheid (4)
  • Uncategorized (9)
  • verkeer (6)
  • voeding (8)
  • wetenschap (58)
  • Zorg (4)
  • De Nieuwe Reporter
  • Hans van Maanen
  • Journalistiek & Nieuwe Media
  • FHJ Factcheck
  • Regret the Error
  • Snopes