Posts Tagged ‘Voeding’

Gewicht niet altijd laagst in oktober

Friday, November 4th, 2016

door: Dominique Hofman en Martijn Kousen

In oktober wegen we het minst. Althans dat zeggen Het Laatste Nieuws, het AD en Metro. Omdat we in de zomer getraind hebben voor een strak lichaam en nog niet toe zijn aan het winterse lekkers zoals warme chocomel, vertaalt dat zich in minder kilo’s op de weegschaal.  Nieuwscheckers consulteerde voedingswetenschappers en concludeert: ja, voor en na de feestdagen wegen we meer, maar dat we in oktober het minst wegen staat niet vast. En de beweringen over die strakke beach body en chocomel komen voor rekening van de journalisten: het onderzoek zegt er niets over.

Het nieuws is gebaseerd op een onderzoek van Cornell University. De onderzoekers hielden het gewicht van bijna 3000 mensen uit de Verenigde Staten, Duitsland en Japan een jaar lang nauwlettend in de gaten. Daarbij keken ze onder andere naar het gewichtspatroon rond de belangrijke feestdagen van elk land: Thanksgiving in Amerika, Kerstmis in Duitsland en de Gouden Week in Japan. Tijdens en na deze feestdagen, waarbij veel gegeten wordt, was een duidelijke stijging in gewicht te zien. De conclusie luidt dat deze stijging vlak na de feestdagen ontstaat en in de helft van de gevallen aanhoudt tot of zelfs na de zomer.

Toevalsdeukje

De conclusie lijkt solide en misschien wel ietwat aan de voorspelbare kant, zo meent ook Martijn Katan, emeritus hoogleraar in de voedingsleer aan de Vrije Universiteit: “Het verhaal dat Amerikanen in oktober het lichtst zijn en Duitsers in september is niet onderbouwd, dat kan net zo goed een toevalsdeukje in de gewichtscurve zijn.” Hij ziet er eerder een PR-trucje van de onderzoekers in, om zo in het nieuws te komen. “Dat moeten wetenschappers tegenwoordig, helaas.” Katan legt de schuld niet bij de media.

Liesbeth Smit, voedingswetenschapper, heeft weinig kritiek op het onderzoek zelf: “Het is een simpel onderzoek. Het lijkt ook heel logisch.” Wel zet ze vraagtekens bij de proefpersonen: “Drieduizend participanten is waarschijnlijk genoeg om een trend te zien, maar ze zeggen niet wie de participanten zijn. Zijn ze random gekozen? Zijn het specifieke mensen?”

Belangenconflict

Smit vindt het ook raar dat er zo weinig bekend is over de proefpersonen. Enkel de gemiddelde leeftijd, het percentage participanten met overgewicht en de verdeling in geslacht zijn naar buiten gebracht. Zo is de gemiddelde leeftijd per land 42 jaar en is de minderheid van de participanten vrouw. Smit denkt dat de onderzoekers hun participanten niet willekeurig gekozen hebben: ”Als je een random steekproef doet, zou het in principe ongeveer 50 procent vrouw moeten zijn. De onderzoekers zouden kunnen aandragen dat  de participanten niet willekeurig zijn geweest.”

De data, ontdekt Nieuwscheckers, zijn geleverd door draadlozeweegschalenverkoper Withings, die ook een van de drie onderzoekers betaalde – een belangenconflict dat AD en Metro niet vermelden.

Over de uitkomst zegt Smit dat het enige dat significant is, dat de participanten meer wegen tien dagen na een feestdag dan tien dagen voor een feestdag. Ze vindt dit een logische verklaring. Mensen eten meer tijdens de feestdagen en komen daardoor aan. Dat mensen in oktober het minst wegen is niet significant vastgesteld, zegt Smit. Ofwel, het was nooit de bedoeling van de onderzoekers om dit gegeven specifiek te onderzoeken en daarbij oorzaken te ontdekken. Dat de participanten het minst wogen in oktober, zagen de onderzoekers misschien achteraf aan hand van de grafiek waarin het gewichtspatroon te zien is, meent Smit.

Nattevingerwerk

Hans van Trijp, hoogleraar in consumentengedrag aan de Universiteit van Wageningen, vindt de twee zelfbedachte redenen van het AD, HLN.be en Metro voor de gewichtsafname in oktober niet getuigen van goede journalistiek. De eerste reden is dat we na de zomer nog een strak ‘bikinilijf’ hebben, de tweede dat we in oktober nog geen zin hebben in warme chocomel met slagroom. Van Trijp: ”Je kan van gekkigheid alles verzinnen. Als je het echt wil weten, moet je gewoon goed onderzoek doen.”

Van Trijp vindt bovendien dat journalisten in hun berichtgeving bij de daadwerkelijke resultaten van een onderzoek moeten blijven: ”Maar dat is soms een beetje saai. Die journalisten moeten ook hun boterham verdienen, toch?” Smit noemt het vooral ”slechte journalistiek”: “Nou, ik zie die redenen niet in het onderzoek staan. Dat zou ook niet heel erg wetenschappelijk zijn. Dat is allemaal verzonnen door journalisten. Het is nattevingerwerk.”

Ook over de reden dat mensen in oktober nog een strak lichaam hebben door meer te sporten in de zomer, is Smit bijzonder kritisch. Als je door het trainen meer spiermassa aanmaakt, is dat immers zwaarder dan vetmassa. Hierdoor zou je in oktober misschien wel meer kunnen wegen dan tijdens de zomermaanden, zegt de voedingswetenschapper. Metro meldt tevens dat mensen in oktober sowieso minder eten dan tijdens andere periodes van het jaar. Smit: ”Daar moet je heel kritisch over zijn, want het kan zijn dat mensen dan wel meer sporten.”

Brian Wansink, een van de onderzoekers, reageert tegenover Nieuwscheckers: “De media verzinnen graag hun eigen redenen waarom dit [mensen wegen het minst in oktober] gebeurt.” Ook stelt Wansink dat hij zijn collega’s niet hebben getracht redenen te ontdekken: “We wisten alleen hoeveel ze wogen, wanneer ze zich wogen en uit welk land ze kwamen.”

Reactie AD

Mark Langeslag, nieuwschef van AD.nl, laat weten: “Wij hebben een redactionele samenwerking met onze Persgroep-zusterkrant Het Laatste Nieuws in Vlaanderen waarmee we artikelen uitwisselen. Daar is dit artikel geschreven.” Het Laatste Nieuws en Metro hebben niet gereageerd op een verzoek om commentaar.

Conclusie

Het is al met al een simpel en logisch onderzoek. Na de feestdagen wegen we meer, daar is geen speld tussen te krijgen. Maar concluderen dat we in oktober het minst wegen is niet onderbouwd. Het kan een toevalsdeukje zijn in de curve, meent Katan. Volgens Smit en Van Trijp is het vooral slechte journalistiek. Er kan volgens hen niets anders worden gezegd dan dat de weegschaal na de feestdagen een paar (kilo)gram meer aangeeft. Dus juich niet te vroeg en stap ook in oktober op de weegschaal.

Steun voor de spinaziemythe

Tuesday, March 29th, 2011

Door: Tessa Schmidt en Sean van der Steen

Popeye the Sailor Man kende hem al: de kracht van spinazie. De stripheld uit 1929 verorberde kilo’s van het groene spul om zijn aartsrivaal Brutus te verslaan. Spinazie is goed voor je, was de boodschap. Later werden we gewaarschuwd voor de gevaren van de groente: van opgewarmde spinazie kon je kanker krijgen. Nu beweren Zweedse wetenschappers duidelijkheid te hebben: spinazie is niet gevaarlijk en het zorgt voor betere sportprestaties. Nieuwscheckers nam het onderzoek en de roerige geschiedenis van de bladgroente onder de loep.

Nitraat
Spinazie heeft een veelbewogen verleden. Decennialang werd gedacht dat de gezonde werking te maken had met de hoeveelheid ijzer in de groente. Nader onderzoek wees echter uit, dat het aangenomen hoge ijzergehalte veroorzaakt werd door een fout geplaatste komma in de berekening. Nu durft de Zweedse onderzoeker Eddie Weitzberg het idee van spinazie als krachtvoer nieuw leven in te blazen. Alleen is de verantwoordelijke stof niet meer ijzer, maar nitraat.

Dat juist nitraat een spil kan zijn in de spinaziemythe, is verrassend. Nitraat heeft namelijk lange tijd een slechte reputatie gehad. De stof, die in voeding door bacteriën wordt omgezet in nitriet, werd afgeraden door voedingsdeskundigen omdat nitriet kanker zou veroorzaken. Dit is nooit bewezen, wel is duidelijk geworden dat nitriet zuurstoftekort bij zuigelingen kan veroorzaken. Ook mocht spinazie bijvoorbeeld niet opgewarmd worden, omdat dit nitrietvorming in de kaart zou spelen.

“Nitraatrijk voedsel is nauwelijks schadelijk voor mensen”, zo doet Patricia Schutte, woordvoerster van het Voedingscentrum, de spookverhalen over spinazie af. Schutter wijdt het aan onwetendheid: “Nitriet ontstaat alleen maar op kamertemperatuur. Wanneer opgewarmde spinazie zo snel mogelijk wordt afgekoeld, is opnieuw opwarmen geen probleem.”

Mythische groente
Terug naar het onderzoek. Weitzberg gaf een gezonde groep proefpersonen dagelijks een hoeveelheid anorganisch nitraat vergelijkbaar met 200 gram spinazie. Hij merkte op dat deze proefpersonen na drie dagen tot vijf procent betere prestaties leverden bij het fietsen op een hometrainer, vergeleken met een controlegroep die een placebo toegediend kreeg. Het blijkt dat nitraat een positief effect heeft op de mitochondriën in ons lichaam, die door verbranding van glucose onze spieren aandrijven.

Vijf  procent meer kracht in drie dagen, dat lijkt een mooie prestatie. ‘Popeye had gelijk’ kopte wetenschapsjournalist Sander Becker in dagblad Trouw dan ook, na het lezen van Weitzbergs onderzoek. Maar dit lijkt een voorbarige conclusie. Tijdens het onderzoek werd gebruik gemaakt van anorganisch nitraat in de vorm van een pil, niet met echte spinazie. “Het klopt dat er met het onderzoek feitelijk niets is bewezen voor spinazie”, bevestigt Becker, “Toch heb ik besloten te kiezen voor Popeye, het stripfiguur stond immers afgebeeld op het persbericht van dit onderzoek.”

De bron van verwarring over de werking van spinazie, ligt dus bij de Zweedse onderzoekers zelf. “Wij hebben niet getest met de groente”, geeft Weitzberg toe, “De reden waarom wij toch hebben gewezen op Popeye, is omdat spinazie rijk is aan anorganisch nitraat”. De Zweedse onderzoeker verwacht dat een bord spinazie van 200 gram dezelfde werking heeft als een nitraatpil. “Verschillende studies met Rodebietensap lieten al een positief effect zien op sportprestaties”, verdedigt Weitzberg, “Deze sap zit ook vol anorganisch nitraat.”

Nitraat is dus bezig met een opmars uit het diepe dal der veroordeelde voedingsstoffen. De afgelopen jaren bleek al dat nitraat als middel werkt tegen hart- en vaatziekten, verlaging van de bloeddruk en tegen klontering van het bloed. Het stofje heeft een vaatverwijdend effect, kennis die wordt gebruikt in Alzheimeronderzoek.  Of betere sportprestaties aan het lijstje kunnen worden toegevoegd, blijft echter de vraag: andere kritiek op het Zweedse onderzoek luidt dat de looptijd van drie dagen te kort was om langetermijnvoordelen of -risico’s vast te stellen en dat de onderzochte groep wel erg  klein was (elf mannen en drie vrouwen, van wie een deel nitraatpillen  en een deel een placebo slikte).

Bordje illegaliteit
Maar mocht nitraat een positief effect hebben op prestaties, dan is de link naar doping in topsport snel gemaakt. Ook Weitzberg meent dat de groente hiervoor interessant zou kunnen worden, al wijst de Zweed in dagblad Trouw er wel op dat het onderzoek niet is uitgevoerd met maximale inspanning van de proefpersonen, wat bij topsport uiteraard wel het geval is. Welk effect nitraat heeft op topsporters is hierdoor onduidelijk.

Maar het prikkelt wel de fantasie. Want stelt u zich eens voor: als spinazie de prestatie van topsporters verbetert, zal ons bordje groente dan worden verdoemd tot de illegaliteit? “Dat gaat moeilijk worden”, zegt dopingexpert Douwe de Boer. “Spinazie is iets wat we eten.” De biochemicus verwacht niet dat de groente ooit als doping zal worden aangemerkt, maar ziet voor nitraatpillen mogelijk een andere toekomst.

“Als nitraat onethisch zal worden gebuikt om de prestaties te verhogen, en werkelijk de prestaties kan verbeteren, dan zou het op de dopinglijst kunnen worden geplaatst. Maar hier zal terughoudend mee om worden gegaan. Plaatsing kan namelijk ook werken als reclame”, verklaart De Boer. Daarbij verwacht de expert dat nitraat een hersenbreker zal zijn voor dopingcommissies: “Want toon juridisch maar eens aan dat iemand teveel nitraat in zijn of haar lichaam heeft!”

Op het web heet lifestyle opeens wetenschap

Wednesday, October 27th, 2010

Door: Iris Nijman

‘Vier op de tien vrouwen wordt dikker van dieet’, kopte de Standaard op 8 september 2010 op de online wetenschapspagina. Bron: The Daily Mail. De cijfers zijn gebaseerd op een enquête uitgevoerd door het Britse afslankprogramma Jenny Craig. Hoort dit bericht wel thuis onder het kopje wetenschap?

De resultaten van de enquête zijn te vinden in het food:body:mind rapport op de site van Jenny Craig. Een voetnoot meldt dat het onderzoek is uitgevoerd onder een ‘willekeurige groep’ van 2000 vrouwen. Meer informatie over de methode ontbreekt. Dat de enquête door een afslankprogramma is afgenomen doet vermoeden dat de groep niet zo willekeurig is als wordt voorgedaan. Volgens de website van The Daily Mail gaat het om een groep vrouwen die regelmatig op dieet is. Hiermee wordt de uitspraak ‘6 op de 10 vrouwen ziet zichzelf als continu op dieet’, te lezen in het bericht van de Standaard, een lachertje.

Op eigen houtje
Uit de resultaten van de enquête blijkt dat veel vrouwen er een bepaalde manier van diëten op na houden, het Diet Dating Syndrome genoemd, oftewel dieet daten. Hanna Zijlstra, diëtist en psycholoog, legt uit wat dieet daten is: “Het komt vaak voor dat vrouwen afvalpogingen doen op eigen houtje. Meestal zijn ze daarbij te streng voor zichzelf. Na in een korte periode 5 kilo te zijn afgevallen, vervallen ze weer in oude patronen, en komen daarna weer snel aan. Het belangrijkste van een goed dieet is dat het je levensstijl geleidelijk moet veranderen, onder professionele begeleiding. Maar je moet nog wel normaal kunnen leven.” Zijlstra vindt het positief dat er onderzoek gedaan wordt naar vrouwen op dieet. Maar ze zet vraagtekens bij dit onderzoek omdat het niet objectief en onafhankelijk lijkt te zijn verricht.

Afslankprogramma Jenny Craig heeft er duidelijk belang bij dat vrouwen inzien dat professionele hulp de enige mogelijkheid is om af te vallen. De bedoeling is dat vrouwen voor die hulp bij Craig zelf aankloppen. De website van het programma laat daarover weinig twijfel bestaan: “Val 20 pounds (9 kilo) af voor slechts 20 dollar (14 euro)!” Maar wie het programma niet kent haalt deze informatie niet uit het bericht van de Standaard. Waarom heeft de wetenschapsredactie van de krant niet meer vraagtekens geplaatst bij dit onderzoek?

Betrouwbare krant
Navraag leert dat het bericht niet is geschreven door de wetenschapsredactie maar door Tinnie Brandt, een freelance journalist. Hoe is zij bij dit onderzoek terecht gekomen en welke bronnen heeft zij geraadpleegd? “Wij krijgen dagelijks nieuws binnen via The Daily Mail, dat wij dan gebruiken voor nieuwsberichten op onze website”, zegt Brandt. “The Daily Mail is een betrouwbare krant die zijn bronnen checkt. Natuurlijk proberen wij zelf ook zoveel mogelijk contact op te nemen met de genoemde bronnen, maar als meerdere bronnen genoemd worden of het bericht gebaseerd is op wetenschappelijk onderzoek, gaan wij er meestal vanuit dat het betrouwbaar is.”

Het schrijven over wetenschappelijk onderzoek is voor Brandt een uitzondering: “Ik ben geen wetenschapsjournalist, ik houd mij voornamelijk bezig met lifestyle.” In de praktijk worden veel berichten voor de wetenschapssectie op de website geschreven door ‘gewone’ journalisten, bevestigt Steven Stroeykens, coördinator wetenschap bij De Standaard: “De wetenschapsredactie schrijft voornamelijk artikelen voor papier, die ook wel online worden geplaatst. De online redactie schrijft veel korte berichten naar aanleiding van persberichten, ook over wetenschap.”

Dat is niet alleen zo bij de Standaard. Ook bij andere kranten heeft de website niet de hoogste prioriteit bij de wetenschapsredactie, bijvoorbeeld bij de Volkskrant. De wetenschapsredactie van die krant bestaat momenteel uit vier redacteuren, bij de Standaard zijn het er zelfs maar twee. “Natuurlijk zouden we meer tijd willen vrijmaken voor online publicaties,” zegt Stroeykens, “maar dat is erg lastig met zijn tweeën.”

Werkdruk
Tinnie Brandt schrijft 3 to 4 nieuwsberichten per dag voor Het Nieuwsblad en De Standaard. Daarnaast werkt ze nog voor andere media. Brandt: “Natuurlijk worden de stukken door een eindredactie gecheckt, maar het zijn er zoveel dat er geen tijd is om ze allemaal volledig na te kijken.” Daarmee is het probleem geschetst. Als er zo weinig tijd is om berichtjes te controleren voordat ze online komen te staan, zullen online berichten gebaseerd op quasi wetenschappelijk onderzoek in aantal toenemen. Zo komen berichten gebaseerd op ‘onderzoek’ van een afslankprogramma terecht onder het kopje wetenschap.

Terug naar het bericht over de vrouwen die dikker worden door een dieet. Daarin zit een kern van waarheid. Het Diet Dating Syndrome bestaat en speelt inderdaad veel mensen die proberen af te vallen parten. Goede voorlichting daarover is welkom. Niet op de wetenschapspagina maar in de sectie lifestyle.

Uitgangspunten
RSS
TIP ONS!
  • arbeid (6)
  • archeologie (3)
  • beurshandel (1)
  • biologie (5)
  • cultuur (6)
  • dagelijks leven (25)
  • economie (15)
  • financiën (2)
  • gezondheid (15)
  • journalistiek (3)
  • mediahype (6)
  • medisch (63)
  • milieu (3)
  • misdaad (28)
  • Multicultureel (7)
  • natuur (8)
  • oorlog (2)
  • pedagogiek (9)
  • politiek (9)
  • psychologie (30)
  • Psychopathie (2)
  • religie (5)
  • seksualiteit (5)
  • Slaap (1)
  • Social media (3)
  • Sport (2)
  • Tandheelkunde (4)
  • Technologie (5)
  • uiterlijk en gezondheid (4)
  • Uncategorized (9)
  • verkeer (6)
  • voeding (8)
  • wetenschap (58)
  • Zorg (4)
  • De Nieuwe Reporter
  • Hans van Maanen
  • Journalistiek & Nieuwe Media
  • FHJ Factcheck
  • Regret the Error
  • Snopes