‘Persoonsgegevens van onschatbare waarde voor journalisten’

Een afluisterschandaal rond het koningshuis houdt Engeland al vijf jaar in z’n greep. De koninklijk verslaggever van de tabloid ‘News of The World’ werkte samen met een privédetective en kwam aan onthullende feiten door voicemails af te luisteren. Volgens Michel Kraay zijn deze praktijken ook in Nederland aan de orde van de dag. Hij verzamelde en verhandelde zelf jarenlang op illegale wijze gegevens van burgers en bedrijven. “Ik werkte vaak in opdracht van de media.”

foto: Pim Ras

Hoe bent u in deze branche terecht gekomen?
‘In 1995 kwam ik te werken bij Mariëndijk Intermediair, een bedrijf dat gespecialiseerd was in diepgaande recherche. In opdracht van onder andere advocatenkantoren, banken en verzekeringsmaatschappijen achterhaalden zij niet openbare privégegevens van bijvoorbeeld bankrekeningen of strafbladen. Daarvoor werkte ik bij de Sociale Dienst, voornamelijk in fraudezaken. Bij Mariëndijk leerde ik de kneepjes van het vak en een jaar later ben ik voor mezelf begonnen. Mijn opdrachten ontving ik van het informatiebureau van Goderie de Groen, een ex-collega, en ook van Mariëndijk.’

Was er in de tijd dat u het vak inrolde al meteen interesse vanuit de journalistieke hoek?
‘In ’95 had ik al het idee dat persoonsgegevens van onschatbare waarde zouden kunnen zijn voor journalisten. Ik kende bijvoorbeeld de programma’s van Peter R. de Vries en hij leek mij een geschikte klant. Een paar jaar later zag ik een uitzending van De Vries waarin bepaalde informatie langskwam waarnaar ik zelf onderzoek had gedaan. Later bij de zaak Bolhaar (waarbij Kraay de kroongetuige wist op te sporen, red.) hoorde ik van Goderie dat De Vries inderdaad een klant van ons was.’

Maakten er naast Peter R. de Vries ook andere media gebruik van uw diensten?
‘Ook de Telegraaf, Panorama en tv-programma’s als Netwerk, TweeVandaag en Tros Rader en Opgelicht bleken zich onder mijn opdrachtgevers te scharen. Ik ontving hun opdrachten via voormalig rechercheur Bert Santema. Voor Panorama deed ik bijvoorbeeld onderzoek naar Lucia de B. Daarnaast heb ik onderzoek gedaan naar belangrijke zakenmensen zoals Sjoerd Kooistra en Willem Endstra en bekende Nederlanders uit bijvoorbeeld de sportwereld en de politiek.’

Wat voor methodes zette u in om informatie los te krijgen?
‘Eigenlijk komen er geen ingewikkelde constructies bij kijken. Ik belde onder valse voorwendselen naar een bepaalde instantie en gaf me uit voor een collega of de te onderzoeken persoon. Zo probeerde ik via een medewerker toegang tot de databank met gevoelige informatie te krijgen. Via deze methode, die ook wel ‘pretexting’ wordt genoemd, kwam ik bijvoorbeeld achter adres- of bankgegevens.’

Wat vindt u ervan dat journalisten gegevens uit gesloten bronnen gebruiken?
‘Ik beschouw het als een verlengstuk van de onderzoekjournalistiek. Als het gebruik van deze gegevens de waarheid dient, dan heb ik er geen problemen mee. Ik wil niet de moraalridder uithangen, maar bijvoorbeeld Peter R. de Vries zet zijn vergaarde informatie nu voor een heel ander doel in. Draaiden zijn programma’s eerst echt om het vertellen van de feiten, nu doet hij het naar mijn mening vooral voor het geld en de kijkcijfers.’

Na uw arrestatie in 2003 heeft u voor langere tijd in de gevangenis gezeten. Hoe komt het dat uw opdrachtgevers uit de media de dans zijn ontsprongen?
‘In het Rapport Particuliere Recherche dat werd opgesteld door Justitie is de journalistiek niet meegenomen. Hierdoor zijn zij buiten schot gebleven. Journalisten moeten zich natuurlijk houden aan de wetten rond persoonsgegevens, zij mogen deze niet vragen of verwerken. Maar omdat hier geen toezicht op wordt gehouden, konden zij ongeschonden ontkomen.’

Denk je dat journalisten in de toekomst nog steeds gebruik zullen maken van dit soort diensten?
‘Ik weet zeker dat de media nog steeds gebruik maken van niet openbare gegevens, maar niet op welke schaal dit gebeurt. Feit blijft dat dit soort gegevens nog steeds niet goed beschermd zijn. Doordat steeds meer gegevens gekoppeld en gedigitaliseerd worden, wordt het ook steeds makkelijker om ze te verkrijgen. En waar vraag is ontstaat aanbod, dus ik verwacht dat er voorlopig geen einde zal komen aan de handel in privégegevens.’


Geef een Reactie

Uw emailadres wordt niet getoond. De verplichte velden *

*